Een veilige school vraagt ook om eerlijke informatie

Het COC verwijst in het AD bij ouderbezwaren naar onwetendheid en online lesmateriaal. Angela de Jong reageert daarop met hoop op meer acceptatie voor haar dochter, die op vrouwen valt. Die hoop delen wij. Maar veel controversiële lessen en video’s zijn niet vrij toegankelijk; op deze site tonen wij wél fragmenten. Onze kritiek komt juist voort uit kennis over het COC-materiaal dat ouders niet te zien krijgen.

De lessenreeks ‘Astra op ontdekking’ begint met een goede boodschap: kleding, speelgoed en hobby’s zijn voor iedereen. Maar dan volgt een ingrijpende stap: ‘En dat er meer is dan jongen of meisje. Dat je ook allebei kunt zijn. Of geen van beide.’ De handleiding spreekt over ‘onbewust’ leren omgaan met ‘genderdiversiteit’ en worden ‘losgetrokken van binaire denkpatronen’. Daarmee staat ineens het jongen- of meisje-zijn zelf ter discussie. Dat gaat veel verder dan kinderen leren elkaar te respecteren.

Hier worden biologische sekse, maatschappelijke verwachtingen en persoonlijke gevoelens vermengd. Dat gevoel bepaalt of een kind jongen of meisje is, is een omstreden opvatting, geen biologisch gegeven. Er bestaat geen gevoel waaraan een jongen of meisje moet voldoen. Toch dreigen ideeën over wat bij meisjes ‘past’ of bij jongens ‘hoort’ zwaarder te wegen dan het lichaam van het kind. Bestrijd die verwachtingen, in plaats van het geslacht ter discussie te stellen.

Neem de video met Jason. Nadat kinderen een poppetje van zichzelf hebben gemaakt, vertelt Jason vroeger Janneke te hebben geheten en op de basisschool te hebben ontdekt: ‘ik me geen meisje voel’. Daarna volgen een andere naam en aanspreekvorm: ‘En geen zij meer, maar hij, want dat past namelijk wel bij mij.’ De samenvatting gaat weer over kiezen hoe je eruitziet: ‘Alles kan. En het mag altijd veranderen.’ Bekijk dit fragment met uitleg.

Zo raken uiterlijk, gevoel, naam, aanspreekvorm en geslacht verweven. De vrijheid om kleding of kapsel te kiezen krijgt een veel verdergaande betekenis, zonder heldere uitleg van de verschillen.

“Wat betekent het label ‘geen jongen of meisje’ wanneer straks borsten, menstruatie of een zwaardere stem ontstaan?”

Juist de ontwikkelingsfase maakt dat problematisch. De jongsten kennen nog magisch denken: fantasie en werkelijkheid zijn niet altijd scherp gescheiden. Rond vijf tot zeven jaar ontwikkelen kinderen het besef dat hun geslacht hetzelfde blijft als kleding, kapsel of gedrag verandert. Tegelijk kunnen zij sterk vasthouden aan wat bij jongens en meisjes ‘hoort’.

Bovendien denken zij concreet: een zichtbaar voorbeeld begrijpen ze gemakkelijker dan een abstract onderscheid tussen lichaam, gevoel en identiteit. Jason verschijnt met een lage stem en mannelijk uiterlijk en vertelt vroeger een meisje te zijn genoemd. Wat leren kinderen daarvan over hun lichaam als de uitleg luidt: ‘Alles kan’?

Rollenspel helpt kinderen verwachtingen te verkennen: jij was de boef, ik de politie. Een andere rol spelen betekent niet dat je iemand anders bént. Ook afwijken van jongens- of meisjesverwachtingen verandert je geslacht niet. De boodschap ‘je bent je gevoel’ maakt dat onderscheid onvoldoende.

Daar komt bij dat deze kinderen de puberteit nog moeten meemaken. Wat betekent het label ‘geen jongen of meisje’ wanneer straks borsten, menstruatie of een zwaardere stem ontstaan? Onze zorg is dat zij die veranderingen beoordelen vanuit een identiteit waaraan hun lichaam moet beantwoorden.

Zo dreigen ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid zwaarder te wegen dan het lichaam. Geef kinderen ruimte om te groeien en gevoelens te onderzoeken, zonder die meteen tot identiteit te verklaren. Een meisje hoeft niet op andere meisjes te lijken; een jongen mag gevoelig zijn, jurken dragen of met poppen spelen. Er zijn ontelbare manieren om jongen of meisje te zijn, met acceptatie van je lichaam.